8-сынып · 1-тоқсан · ХХ ғасырдың басындағы Қазақстан

Қазақстандағы 1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалыс

1916–1917 жылдар

1916 жылғы 25 маусымдағы патша жарлығы бойынша 19–43 жастағы ер адамдарды майдандағы тыл жұмыстарына алу басталды. Жер тартып алу, салықтың ауырлауы және соғыс ауыртпалығы жиналып, жарлық бүкіл қазақ даласында көтеріліске ұласты. Ең ірі ошақтары Торғай мен Жетісу болды.

  1. Себебі

    Отаршылдық саясат: шұрайлы жерлердің қоныс аударушыларға берілуі, салықтың өсуі, Бірінші дүниежүзілік соғыстың ауыртпалығы халықтың наразылығын күшейтті.

  2. Түрткі

    1916 жылғы 25 маусымдағы жарлық 19–43 жастағы ер азаматтарды тыл жұмыстарына алуды бұйырды. Тізім жасау кезіндегі әділетсіздік пен парақорлық халықтың ашуын туғызды.

  3. Торғай ошағы

    Көтерілісшілер Әбдіғаппар Жанбосыновты хан, Амангелді Имановты сардарбек етіп сайлады. 1916 жылдың қазан айында олар Торғай қаласын қоршады.

  4. Жетісу ошағы

    Жетісуда көтеріліс ерекше қатыгездікпен басып-жанышталды. Мыңдаған отбасы Қытай жеріне ауып кетуге мәжбүр болды — бұл оқиға «Үркін» деп аталады.

  5. Зиялылардың ұстанымы

    Ә. Бөкейханов, А. Байтұрсынұлы, М. Дулатұлы халықты қырғыннан сақтау үшін жарлыққа қарсы қарулы күрестен бас тартуға шақырды.

  6. Маңызы

    Көтеріліс жеңіліспен аяқталса да, халықтың отаршылдыққа қарсы бірлігін көрсетті және 1917 жылғы оқиғалардың алғышарты болды.

Тыл жұмыстары
Майдан шебінің артында окоп қазу, жол салу, жүк тасу сияқты әскери емес жұмыстар.
Сардарбек
Көтерілісшілер әскерінің бас қолбасшысы. Торғайда бұл лауазымға Амангелді Иманов сайланды.
Үркін
1916 жылы Жетісудан көтерілісшілер мен бейбіт халықтың Қытайға жаппай ауа көшуі.

Торғай өңірі, Жетісу, Шу өңірі

8-сынып