8-сынып · 1-тоқсан · ХХ ғасырдың басындағы Қазақстан

XX ғасырдың басындағы қазақ зиялыларының көрнекті өкілдері

1900–1918 жылдар

ХХ ғасырдың басында Ә. Бөкейханов, А. Байтұрсынұлы, М. Дулатұлы, М. Сералин және басқа зиялылар халықты оқуға, бірлікке, жерін сақтауға шақырды. Олар «Қазақ» газеті мен «Айқап» журналы арқылы қоғамдық пікір қалыптастырды. Зиялылар ұлттық баспасөздің, жаңа әдебиеттің және қазақ тіл білімінің негізін қалады.

  1. Әлихан Бөкейханов

    Санкт-Петербургтегі Орман институтын бітірген ғалым, публицист. Қазақ даласының шаруашылығын зерттеген экспедицияларға қатысты, кейін «Алаш» партиясы мен Алашорда үкіметін басқарды.

  2. Ахмет Байтұрсынұлы

    Ағартушы, тіл ғалымы, ақын. Араб жазуына негізделген қазақ әліпбиін — төте жазуды жасады, «Оқу құралы» әліппесін жазды, «Қырық мысал» аудармалары мен «Маса» өлеңдер жинағын шығарды.

  3. Міржақып Дулатұлы

    1909 жылы шыққан «Оян, қазақ!» өлеңдер жинағы халықты ояну мен оқуға шақырды. Оның «Бақытсыз Жамал» романы (1910) — қазақтың алғашқы романдарының бірі.

  4. «Қазақ» газеті

    1913–1918 жылдары Орынборда шықты, редакторы А. Байтұрсынұлы болды. Газет жер, оқу, тіл, сайлау мәселелерін көтерді; оның алғашқы санында «газет — халықтың көзі, құлағы һәм тілі» деп жазылды.

  5. «Айқап» журналы

    1911–1915 жылдары Троицкіде Мұхамеджан Сералин шығарды. Журнал отырықшылыққа көшу, әйел теңдігі, оқу-ағарту мәселелерін талқылап, түрлі көзқарастағы авторларды біріктірді.

  6. Зиялылар мұрасы

    Алаш зиялыларының көбі кейін саяси қуғын-сүргін құрбаны болды. Бүгін олардың еңбектері ұлттық тарихтың, тіл мен әдебиеттің алтын қорына енді.

Зиялы қауым
Білімді, ой еңбегімен айналысатын және қоғамдық пікірге ықпал ететін адамдар тобы.
Төте жазу
А. Байтұрсынұлы араб графикасын қазақ тілінің дыбыстарына бейімдеп жасаған әліпби.
«Қазақ» газеті
1913–1918 жылдары Орынборда шыққан, А. Байтұрсынұлы редакторлық еткен жалпыұлттық газет.

Орынбор, Троицк, Қарқаралы, Торғай өңірі

8-сынып