8-сынып · 2-тоқсан · Қазақстанда кеңестік биліктің орнығуы
Қазақстан азаматтық қарсыластық жылдарында (1917–1920 жылдар)
1917–1920 жылдар
1917 жылғы қазанда большевиктер Петроградта билікті басып алды, ал Қазақстанда кеңес билігі 1917–1918 жылдары өңірлерде қарулы тартыс арқылы орнады. Қазақ жері қызылдар мен ақтардың шайқас алаңына айналып, Ақтөбе, Орал, Жетісу майдандары құрылды. Азамат соғысы 1920 жылы кеңес билігінің жеңісімен аяқталды, бірақ халыққа ауыр қасірет әкелді.
Қазан төңкерісі
1917 жылғы 25 қазанда (7 қарашада) большевиктер Уақытша үкіметті құлатты. «Бейбітшілік — халықтарға, жер — шаруаларға» ұрандары мен Ресей халықтарының өзін-өзі билеу құқығы туралы декларация көпшілікке үміт сыйлады.
Кеңес билігінің орнауы
Сыр бойындағы қалаларда кеңес билігі 1917 жылдың соңында орнады. Орынборды атаман Дутов басып алды, қызыл әскер қаланы 1918 жылғы қаңтарда қайтарды; Жетісуда, Верный қаласында, кеңес билігі 1918 жылғы наурызда орнады.
Майдандар
1918 жылғы жазда чехословак корпусының бүлігінен кейін соғыс кең етек алды. Ақтөбе майданы Кеңестік Түркістанды Дутов әскерлерінен қорғады, Жайық бойында Орал казактарымен, Жетісуда атаман Анненковпен шайқастар жүрді.
Ақтар билігі және Алашорда
1918–1919 жылдары Солтүстік және Шығыс Қазақстанда адмирал Колчак үкіметінің билігі орнады; оның реквизициялары мен жазалау шаралары халықты ашындырды. Алашорда алғашында ақтармен одақтасты, бірақ олар ұлттық автономияны мойындамады.
Майдандағы тұлғалар
Торғайда Амангелді Иманов пен Әліби Жанкелдин кеңес билігін жақтады; Амангелді 1919 жылы қаза тапты. Жетісуда шаруалардың Черкасск қорғанысы ақтарға қарсы бір жылдан астам тұрды.
Соғыстың аяқталуы мен зардабы
1919 жылы М. В. Фрунзе басқарған әскерлер ақтарды Жайық пен Ақтөбе бағытында талқандады, 1920 жылдың көктемінде Анненков әскері Қытайға шегінді. Соғыс шаруашылықты күйзелтіп, мыңдаған адамның өмірін қиды.
- Азамат соғысы
- Бір елдің ішіндегі саяси топтар мен таптардың билік үшін жүргізген қарулы күресі.
- Қызылдар мен ақтар
- Қызылдар — кеңес билігін жақтаушылар; ақтар — большевиктерге қарсы күрескен әскерлер мен үкіметтер.
- Майдан
- Қарсылас әскерлер шайқасатын шеп. Қазақстанда Ақтөбе, Орал, Жетісу майдандары болды.
Ақтөбе, Орынбор, Орал, Жетісу