8-сынып · 2-тоқсан · Қазақстанда кеңестік биліктің орнығуы

Қазақстандағы ұлттық автономиялар

1917–1920 жылдар

1917 жылдың соңында ұлт зиялылары мемлекеттілікті қалпына келтіруге ұмтылды: Қоқанда Түркістан автономиясы, Орынборда Алаш автономиясы жарияланды. Түркістан автономиясын большевиктер үш айға жетпей қарулы күшпен таратты, ал Алашорда үкіметі 1920 жылға дейін әрекет етті. Екі жоба да азамат соғысы мен кеңес билігінің қарсылығы жағдайында жүзеге аспады.

  1. Түркістан (Қоқан) автономиясы

    1917 жылғы қарашаның соңында Қоқанда өткен IV төтенше өлкелік мұсылмандар съезі Түркістан автономиясын жариялады. Оның уақытша үкіметін алдымен М. Тынышбаев, кейін Мұстафа Шоқай басқарды.

  2. Автономияның қиратылуы

    Ташкенттегі Кеңестер автономияны мойындамай, оған қарсы қызыл әскер жіберді. 1918 жылғы ақпанда Қоқан қаласы талқандалып, мыңдаған бейбіт тұрғын қаза тапты.

  3. ІІ жалпықазақ съезі

    1917 жылғы 5–13 желтоқсанда Орынборда өткен съезд Алаш автономиясын жариялады. Ол 25 мүшеден тұратын Уақытша Ұлт кеңесін — Алашорданы сайлап, оның төрағасы етіп Ә. Бөкейхановты бекітті.

  4. Алашорданың орталықтары

    Алашорда Семейде орналасты, Ертістің сол жағалауындағы Жаңа Семей «Алаш қаласы» деп аталды. Батыс өңірде Жымпитыда Жаһанша мен Халел Досмұхамедұлы бастаған Алашорданың Батыс бөлімшесі жұмыс істеді.

  5. Азамат соғысы жағдайында

    Алашорда ұлттық милиция жасақтарын құруға кірісті және большевиктерге қарсы Сібір үкіметімен, кейін Колчакпен одақтасты. Бірақ ақтар да қазақ автономиясын мойындамады, ал қызылдар оны «буржуазиялық» деп санады.

  6. Тағдыры мен маңызы

    1919 жылы алашордашылардың көпшілігі кеңес жағына өтті, ал 1920 жылғы 5 наурызда Қазревком Алашорданы таратты. Автономиялар іске аспаса да, қазақ мемлекеттілігінің идеясын жаңғыртып, кеңестік автономияның құрылуына ықпал етті.

Алашорда
1917–1920 жылдары әрекет еткен Алаш автономиясының үкіметі — Уақытша Ұлт кеңесі.
Түркістан автономиясы
1917 жылы Қоқанда жарияланған Түркістан өлкесі халықтарының ұлттық-аумақтық автономиясы.
Ұлттық милиция
Алашорда автономияны қорғау үшін құруға кіріскен қазақ әскери жасақтары.

Семей, Орынбор, Жымпиты, Қоқан

8-сынып