8-сынып · 2-тоқсан · Қазақстанда кеңестік биліктің орнығуы
Қырғыз (Қазақ) АКСР-нің құрылуы
1919–1925 жылдар
Қазақ өлкесін басқару үшін 1919 жылы Қазревком құрылды. 1920 жылғы 26 тамызда РКФСР құрамында Қырғыз (Қазақ) Автономиялық Социалистік Кеңестік Республикасы құрылып, оның астанасы Орынбор болды. 1924–1925 жылдары Жетісу мен Сырдария облыстары қосылып, республика Қазақ АКСР-і деп аталды, ал астана Қызылордаға көшті.
Қазревком
1919 жылғы 10 шілдеде Қазақ өлкесін басқару жөніндегі революциялық комитет — Қазревком құрылды. Оны С. Пестковский басқарды, құрамында Ә. Жанкелдин, А. Байтұрсынұлы, С. Меңдешев болды.
Республиканың жариялануы
1920 жылғы 26 тамызда Бүкілресейлік ОАК пен РКФСР ХКК Қырғыз Автономиялық Социалистік Кеңестік Республикасын құру туралы декрет қабылдады. Ол кезде ресми құжаттарда қазақтарды қате түрде «қырғыз» деп атаған.
Құрылтай съезі
1920 жылғы 4–12 қазанда Орынборда Кеңестердің құрылтай съезі өтіп, «Еңбекшілер құқықтарының декларациясын» қабылдады. Республика ОАК төрағасы болып С. Меңдешев, ХКК төрағасы болып В. Радус-Зенькович сайланды.
Республиканың аумағы
Құрамына Семей, Ақмола, Торғай, Орал облыстары, Бөкей Ордасы, Адай уезі және Орынбор губерниясы енді. Жетісу мен Сырдария облыстары әзірге Түркістан АКСР-інің құрамында қалды.
Қазақ жерлерінің бірігуі
1924 жылғы ұлттық-аумақтық межелеу нәтижесінде Жетісу мен Сырдария облыстары республикаға қосылды. 1925 жылы Орынбор РКФСР-ге берілді, астана Ақмешітке көшіп, қала Қызылорда деп аталды; республика Қазақ АКСР-і деген атын алды.
Тарихи маңызы
Қазақ жерлерінің басым бөлігі тұңғыш рет бір республиканың шекарасына біріктірілді. Бұл қазіргі Қазақстан аумағының негізін қалады, бірақ республика толық дербес емес, РКФСР құрамындағы автономия болды.
- Қазревком
- 1919–1920 жылдары Қазақ өлкесін басқарған уақытша төтенше кеңестік орган — революциялық комитет.
- АКСР
- Автономиялық Кеңестік Социалистік Республика — одақтас республика (мұнда РКФСР) құрамындағы ұлттық автономия.
- Ұлттық-аумақтық межелеу
- 1924 жылы Орта Азиядағы республикалар шекарасын халықтардың қоныстану аумағына қарай қайта белгілеу.
Орынбор, Қызылорда, Жетісу, Сыр бойы