8-сынып · 3-тоқсан · Қазақстан тоталитарлық жүйе кезеңінде
Қазақстандағы ұжымдастыру
1928–1933 жылдар
1928 жылы ірі байлардың мал-мүлкі тәркіленіп, 1929 жылдан шаруаларды күштеп колхоздарға біріктіру басталды. Көшпелі шаруашылықты дайындықсыз отырықшыландыру мен шамадан тыс мал және астық дайындау жоспарлары 1931–1933 жылдардағы ашаршылыққа әкелді. Бұл қасірет қазақ халқының санын күрт азайтып, жүз мыңдаған адамды туған жерінен босып кетуге мәжбүр етті.
Тәркілеу
1928 жылғы 27 тамыздағы декрет бойынша ірі байлардың малы мен мүлкі тәркіленіп, өздері отбасымен басқа өңірлерге жер аударылды. Бұл ауылдағы дәстүрлі шаруашылық байланыстарын бұзды.
Күштеп ұжымдастыру
1929 жылдан шаруаларды колхоздарға жаппай, көбіне күштеп кіргізу басталды. Мал ортақтандырылып, ұжымдастыру қарқыны жоғарыдан қойылған жоспармен асыра сілтеліп жүргізілді.
Отырықшыландыру
Көшпелі және жартылай көшпелі шаруашылықтарды тұрақты қоныстарға көшіру жер, баспана, жем-шөп дайындалмай жүргізілді. Сонымен қатар ауылдардан ет пен астық дайындау жоспары шамадан тыс жоғары болды.
Ашаршылық
1931–1933 жылдары Қазақстанда жаппай ашаршылық болды, мал саны бірнеше есе азайды. Тарихшылардың бағалауынша, бір жарым миллионнан астам адам қаза тапты, жүз мыңдаған адам Қытайға, Орта Азияға және Ресейге ауып кетті.
Қарсылық
1929–1931 жылдары жүздеген шаруа толқуы мен көтеріліс болды: Торғай өңіріндегі Батпаққара (1929), Созақ (1930), Маңғыстаудағы Адай (1931) көтерілістері. Олар қарулы күшпен басып-жанышталды.
Шындықты айтқандар
1932 жылы Ғ. Мүсірепов бастаған бес азамат «Бесеудің хатын», 1933 жылы Т. Рысқұлов Сталинге хат жазып, ашаршылық туралы айтты. 1933 жылы Ф. Голощекин орнынан алынып, саясат ішінара түзетілді.
- Тәркілеу
- Мемлекеттің жеке адамның мал-мүлкін өтемақысыз тартып алуы.
- Ұжымдастыру
- Жеке шаруа қожалықтарын ортақ меншікке негізделген ұжымдық шаруашылықтарға (колхоздарға) біріктіру саясаты.
- Отырықшыландыру
- Көшпелі және жартылай көшпелі шаруашылықтарды тұрақты қоныстарға көшіру.
- Асыра сілтеу
- Науқанды жоспардан тыс қарқынмен, күштеу мен зорлық арқылы жүргізу.
Созақ, Торғай өңірі, Маңғыстау