8-сынып · 3-тоқсан · Кеңестік Қазақстанның мәдениеті: білім мен ғылым
Қ. Сәтбаев — жан-жақты ғалым
1899–1964 жылдар
Қаныш Имантайұлы Сәтбаев — геолог, Жезқазған мыс кен орнын әлемге танытқан ғалым, Қазақ КСР Ғылым академиясының тұңғыш президенті. Ол Орталық Қазақстанның кен байлығын зерттеп, соғыс жылдары майданға қажет марганецті тез өндіруге ықпал етті. Сәтбаевтың еңбектері Қазақстан өнеркәсібі мен ғылымының іргетасына айналды.
Балалық шағы мен білімі
1899 жылы Баянауыл өңірінде дүниеге келген. Семей мұғалімдер семинариясында оқып, кейін Томск технологиялық институтын 1926 жылы бітірді — алғашқы қазақ тау-кен инженер-геологтарының бірі болды.
Жезқазған
1926 жылдан Жезқазғанда жұмыс істеп, ондаған жыл бойы кен орнын зерттеді. Ол Жезқазғанның ірі мыс кен орны екенін дәлелдеп, оны игеруге қол жеткізді.
Соғыс жылдары
Ұлы Отан соғысы кезінде Сәтбаевтың басшылығымен Жезді марганец кені қысқа мерзімде іске қосылып, қорғаныс өнеркәсібіне марганец берді. 1942 жылы Жезқазған кен орнын зерттегені үшін Сталиндік сыйлықпен (кейін — КСРО Мемлекеттік сыйлығы) марапатталды.
Ғылым академиясы
1946 жылы Қазақ КСР Ғылым академиясы құрылып, Сәтбаев оның тұңғыш президенті болды. Ол академияны 1946–1951 және 1955–1964 жылдары басқарды, ғылыми институттар желісін ашты.
Жан-жақтылығы
Сәтбаев геологиямен қатар тарихқа, тілге, музыкаға қызықты, мектептерге алгебра оқулығын жазды. Орталық Қазақстанның металлогениялық болжам карталары үшін ғалымдар тобымен бірге 1958 жылы Лениндік сыйлық алды.
Мұрасы
Ертіс–Қарағанды каналын салу идеясын ұсынған ғалымдардың бірі. Оның есімі Сәтбаев қаласына, Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университетіне берілген.
- Кен орны
- Жер қойнауында пайдалы қазба өндіруге тиімді мөлшерде шоғырланған жер.
- Металлогения
- Кендердің жер қыртысында орналасу заңдылықтарын зерттейтін геология саласы.
- Ғылым академиясы
- Елдің ғылыми зерттеулерін ұйымдастыратын және басқаратын жоғары ғылыми мекеме.
Жезқазған, Баянауыл, Семей, Алматы