8-сынып · 4-тоқсан · Кеңестік Қазақстанның мәдениеті: әдебиет пен өнер
XX ғасырдың 20–30 жылдарындағы қазақ әдебиетінің дамуы
1920–1940 жылдар
1920–1930 жылдары қазақ әдебиетінде роман, повесть, драма, поэма жанрлары қалыптасып, С. Сейфуллин, І. Жансүгіров, Б. Майлин, М. Әуезов, Ж. Аймауытов, М. Жұмабаев сынды қаламгерлер шоқтығы биік шығармалар жазды. 1934 жылдан әдебиет «социалистік реализм» талабына бағындырылып, қатаң саяси бақылауға алынды. Қуғын-сүргін көптеген ақын-жазушының өмірін қиды.
Жаңа жағдай
Кеңес билігі әдебиетті жаңа қоғам құрудың құралы деп санады. 1920-жылдары әдеби пікірталастар жүріп, Алаш идеясына жақын ақындар «ұлтшыл» деп сынала бастады.
Поэзия
Сәкен Сейфуллин «Көкшетау» (1929) поэмасын, Ілияс Жансүгіров «Құлагер» (1936), «Күйші», «Дала» поэмаларын жазды. Мағжан Жұмабаевтың «Батыр Баян» (1923) поэмасы мен лирикасы қазақ өлеңін жаңа биікке көтерді.
Проза мен драма
С. Сейфуллиннің «Тар жол, тайғақ кешу» (1927) кітабы революция жылдарын суреттеді. Ж. Аймауытов «Қартқожа», «Ақбілек» романдарын, Б. Майлин «Азамат Азаматыч» романын, М. Әуезов «Айман-Шолпан» (1934) сияқты драмаларын жазды.
Социалистік реализм
1934 жылы КСРО жазушыларының бірінші съезі социалистік реализмді әдебиеттің негізгі әдісі деп жариялады, сол жылы Қазақстан Жазушылар одағы құрылды. Шығармалар партия идеологиясын, еңбек пен жаңа өмірді дәріптеуге тиіс болды.
Халық ақындары
Жамбыл Жабаев сияқты халық ақындарының шығармалары жаңа заман тақырыбына бейімделіп, бүкіл Одаққа танылды. 1936 жылы Мәскеуде өткен қазақ әдебиеті мен өнерінің онкүндігі қазақ сөз өнерін кеңінен таныстырды.
Қуғын-сүргін
Ж. Аймауытов 1931 жылы, С. Сейфуллин, І. Жансүгіров, Б. Майлин, М. Жұмабаев 1938 жылы атылды. Олардың шығармаларына ұзақ жылдар тыйым салынып, кейін қаламгерлер ақталды.
- Социалистік реализм
- Өмірді партия идеологиясы тұрғысынан, социализм құрылысын дәріптей бейнелеуді талап еткен кеңестік әдебиет әдісі.
- Жазушылар одағы
- 1934 жылы құрылған, ақын-жазушыларды біріктірген әрі олардың шығармашылығын бақылаған шығармашылық ұйым.
- Поэма
- Оқиғалы сюжеті бар көлемді өлеңмен жазылған шығарма.
Көкшетау, Семей, Петропавл, Алматы