8-сынып · 4-тоқсан · Қазақстан Ұлы Отан соғысы жылдарында
Қазақстан — майдан арсеналы
1941–1945 жылдар
Соғыс басталған соң Қазақстан экономикасы әскери жағдайға көшірілді: майдан шебіндегі аудандардан жүздеген кәсіпорын көшіріліп, жаңа зауыттар мен шахталар салынды. Республика майданға көмір, мұнай, қорғасын, мыс, марганец, азық-түлік пен жылы киім берді. «Бәрі майдан үшін, бәрі Жеңіс үшін!» ұраны тылдағы ерен еңбекпен жүзеге асты.
Экономиканы қайта құру
1941 жылы майдан шебіндегі аудандардан Қазақстанға 200-ден астам өнеркәсіп орны көшірілді. Олар қысқа мерзімде орналастырылып, қорғаныс өнімдерін шығара бастады.
Қарағанды көмірі
Донбасс жау қолына өткенде Қарағанды көмір алабы Орал мен Сібір зауыттарын отынмен қамтамасыз ететін негізгі базалардың біріне айналды. Соғыс жылдары мұнда жаңа шахталар салынды.
Металл мен мұнай
Шымкент қорғасын зауыты оқ-дәрі жасауға қажетті қорғасынның едәуір бөлігін берді. 1943 жылы Ақтөбе ферроқорытпа зауыты, 1944 жылы Теміртаудағы металлургия зауыты іске қосылды, Ембі мұнайы өндірілді.
Жезді марганеці
Қ. Сәтбаевтың басшылығымен Жезқазған маңындағы Жезді марганец кені қысқа мерзімде игеріліп, болат балқытуға қажетті марганец берді. Бұрын марганец негізінен жау басып алған өңірлерден келетін.
Тылдағы еңбек
Майданға кеткен ерлердің орнын әйелдер, қарттар мен жасөспірімдер басты. Ауыл еңбеккерлері астық, ет, жүн берді, халық қорғаныс қорына ақша мен жылы киім жинады; палуан Қажымұқан ұшақ жасауға қаражат берді.
Маңызы мен бағасы
Қазақстан майдан арсеналдарының біріне айналды, бұл Жеңіске үлкен үлес болды. Бірақ халық ауыр еңбек, азық-түлік тапшылығы мен жоқшылық жағдайында өмір сүрді.
- Эвакуация
- Соғыс қаупі бар аудандардан кәсіпорындарды, мекемелерді және адамдарды қауіпсіз аймаққа көшіру.
- Майдан арсеналы
- Майданды қару-жарақ, шикізат, отын және азық-түлікпен қамтамасыз еткен тыл өңірі.
- Ферроқорытпа
- Болат балқытуға қолданылатын темір мен басқа металдардың (хром, марганец т.б.) қорытпасы.
Қарағанды, Шымкент, Ақтөбе, Теміртау, Жезқазған