8-сынып · 4-тоқсан · Қазақстан Ұлы Отан соғысы жылдарында

Қазақстанға КСРО халықтарының депортациясы

1936–1944 жылдар

1936–1944 жылдары кеңес билігі бірқатар халықты тұтастай «сенімсіз» деп айыптап, туған жерінен Қазақстанға күштеп көшірді: поляктар, корейлер, Еділ бойы немістері, шешендер мен ингуштар, қарашайлар, балқарлар және басқалар. Олар арнаулы қоныс режимінде қатаң бақылауда өмір сүрді. Қиын кезеңде жергілікті халық қоныс аударушылармен соңғы нанын бөлісті.

  1. Депортация саясаты

    Сталиндік режим тұтас халықтарды шекара маңында «сенімсіз» немесе жаумен «ынтымақтас» деп айыптады. Олар сотсыз, бірнеше күнде жүк вагондарымен Қазақстанға, Орта Азия мен Сібірге жер аударылды.

  2. Соғысқа дейін

    1936 жылы Украинаның шекаралас аудандарынан поляктар мен немістер Солтүстік Қазақстанға, оның ішінде Көкшетау өңіріне көшірілді. 1937 жылы Қиыр Шығыстан корейлер жер аударылып, алғашқы эшелондар күзде Ұштөбеге келді.

  3. Соғыс жылдары

    1941 жылы Еділ бойы немістерінің автономиялық республикасы таратылып, немістер Қазақстан мен Сібірге жер аударылды. 1943–1944 жылдары қарашайлар, қалмақтар, шешендер мен ингуштар (1944 жылғы ақпан), балқарлар, месхет түріктері көшірілді.

  4. Арнаулы қоныс режимі

    Қоныс аударушылар комендатураға тұрақты тіркеліп, рұқсатсыз жерінен кетуге құқығы болмады. Көпшілігі жолда және алғашқы қыстарда баспанасыз, азық-түліксіз қалып, ауыр қиындық көрді; немістердің бір бөлігі еңбек армиясына алынды.

  5. Қазақ халқының қамқорлығы

    Ашаршылық пен соғыстың ауыртпалығына қарамастан, жергілікті тұрғындар қоныс аударушыларды үйлеріне кіргізіп, азық-түлігін бөлісті. Осылайша Қазақстан көпұлтты өлкеге айналды.

  6. Ақталуы

    1950-жылдары арнаулы қоныс режимі біртіндеп алынды. 1989 жылы КСРО Жоғарғы Кеңесі халықтарды күштеп көшіруді заңсыз әрі қылмыстық әрекет деп таныды; Қазақстанда 1 мамыр — Қазақстан халқының бірлігі күні.

Депортация
Адамдарды, тұтас халықтарды туған жерінен мемлекеттің күштеп көшіруі.
Арнаулы қоныс
Жер аударылғандар комендатура бақылауында өмір сүріп, рұқсатсыз кете алмаған тұрғылықты жер режимі.
Еңбек армиясы
Соғыс жылдары жер аударылған немістер мен басқа да азаматтар мәжбүрлі түрде жұмылдырылған еңбек құрамалары.

Ұштөбе, Қарағанды, Көкшетау

8-сынып