9-сынып · 1-тоқсан · Қазақстан «жылымық» кезеңінде (1954–1964 жылдар)
«Жылымық» кезеңіндегі Қазақстанның қоғамдық-саяси дамуы
1953–1964 жылдар
1953 жылы Сталин қайтыс болғаннан кейін Н. С. Хрущев бастаған басшылық жеке басқа табынушылықты сынға алды. Саяси қуғын-сүргін құрбандарының бір бөлігі ақталып, лагерьлер жабыла бастады, жер аударылған халықтар арнаулы қоныс режимінен босатылды. Алайда өзгерістер шектеулі болды: бір партиялық жүйе мен идеологиялық бақылау сақталды.
ХХ съезд
1956 жылғы ақпанда КОКП-ның ХХ съезінде Н. С. Хрущев Сталиннің жеке басқа табынушылығын әшкерелейтін баяндама жасады. Бұл кезең жазушы И. Эренбургтің повесінің атымен «жылымық» деп аталды.
Кеңгір көтерілісі
1954 жылғы мамыр–маусымда Жезқазған маңындағы Кеңгір лагерінің тұтқындары 40 күндей бой бермеді. Көтеріліс танкілермен басып-жанышталды, бірақ ГУЛАГ жүйесін жұмсартуды тездетті.
Ақтау және арнаулы қоныстардың жойылуы
1950 жылдардың ортасында жер аударылған халықтар арнаулы қоныс режимінен босатылды, 1957 жылдан шешендер мен ингуштар отанына орала бастады. 1930 жылдары репрессияланған С. Сейфуллин, І. Жансүгіров, Б. Майлин ақталды, ал Алаш қайраткерлері ақталмады.
Республика басшылығы
1954 жылы Ж. Шаяхметов қызметтен алынып, Қазақстанды Мәскеуден жіберілген П. Пономаренко мен Л. Брежнев басқарды. 1960 жылы Қазақстан Компартиясының бірінші хатшысы болып Д. Қонаев сайланды.
Теміртау оқиғасы
1959 жылғы тамызда Қазақстан Магниткасының құрылысындағы жас жұмысшылар нашар тұрмыс жағдайына наразылық білдіріп, бас көтерді. Оны әскер күшпен басты — бұл «жылымықтың» шегін көрсетті.
Қайшылықтар мен соңы
Хрущев кезінде қазақ мектептерінің саны азайды, ал солтүстік облыстар бөлек Тың өлкесіне біріктірілді. 1964 жылғы қазанда Хрущев қызметінен алынып, «жылымық» аяқталды.
- Жылымық
- 1953–1964 жылдары КСРО-да саяси қысым біршама әлсіреген кезең.
- Десталинизация
- Сталиннің жеке басқа табынушылығын сынау және оның қуғын-сүргін саясатының салдарын жою.
- Ақтау (реабилитация)
- Жазықсыз сотталған адамның атын тазартып, құқықтарын қалпына келтіру.
Жезқазған, Теміртау, Қарлаг (Долинка)