9-сынып · 1-тоқсан · Қазақстан «жылымық» кезеңінде (1954–1964 жылдар)

Қазақ КСР экономикасының шикізатқа бағытталуы

1954–1964 жылдар

1950–1960 жылдары Қазақстанда көмір, темір кені, мыс, полиметалл мен мұнай өндіру жедел өсті. Бірақ кәсіпорындардың көбі одақтық орталыққа бағынып, шикізат пен жартылай өңделген өнімді республикадан тыс жерлерге жөнелтті. Нәтижесінде Қазақстан экономикасы шикізаттық бағыт алып, дайын тауардың көбі сырттан әкелінді.

  1. Одақтық еңбек бөлінісі

    Кеңестік жоспарлауда әр республикаға белгілі бір рөл берілді. Қазақстанға минералдық шикізат пен астық беретін өңірдің рөлі жүктелді, ал өңдеу өнеркәсібі мен машина жасау әлсіз дамыды.

  2. Көмір

    Қарағанды көмірі Оралдың металлургия зауыттарын отынмен қамтыды. 1950 жылдардан бастап Екібастұзда көмір арзан ашық әдіспен, разрездерде өндіріле бастады.

  3. Темір кені және металлургия

    1950 жылдары Қостанай облысында Соколов-Сарыбай кен байыту комбинаты салынып, оның жанынан Рудный қаласы бой көтерді. Кеннің едәуір бөлігі Оралдың, ең алдымен Магнитогорскінің зауыттарына жіберілді.

  4. Түсті металдар

    Жезқазған мен Балқаш мыс, Шығыс Қазақстан қорғасын мен мырыш өндірісінің орталықтарына айналды. 1964 жылы Павлодарда алюминий зауыты іске қосылды.

  5. Мұнай

    1961 жылы Маңғыстауда Өзен және Жетібай мұнай кен орындары ашылды. Олар Батыс Қазақстанның ірі мұнай өндіретін өңірге айналуына негіз болды.

  6. Салдары

    Ірі кәсіпорындарды басқару мен олардың өнімін бөлу туралы шешімдер Мәскеуде қабылданды, сондықтан республика өз байлығын өзі басқара алмады. Жаңа зауыттарға жұмысшылардың көбі басқа республикалардан келді, ал ауыр өндіріс табиғатқа зиян тигізді.

Шикізаттық мамандану
Экономиканың негізінен табиғи шикізат өндіріп, оны өңдеусіз немесе жартылай өңделген күйде шығаруға бағытталуы.
Одақтық бағыныс
Кәсіпорынның республикаға емес, тікелей Мәскеудегі одақтық министрлікке бағынуы.
Совнархоз
1957–1965 жылдары өнеркәсіпті аумақтық негізде басқарған халық шаруашылығы кеңесі.

Жезқазған, Қарағанды, Екібастұз, Рудный, Павлодар

9-сынып