9-сынып · 2-тоқсан · Қазақстан «тоқырау» кезеңінде (1965–1985 жылдар)
1965–1985 жылдардағы Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық дамуы
1965–1985 жылдар
1965 жылғы экономикалық реформа кәсіпорындарға біраз дербестік берді, Қазақстанда жаңа зауыттар, кеніштер мен қалалар бой көтерді. Бірақ экономика жоспарлы, шикізаттық және экстенсивті күйінде қалды: еңбек өнімділігі баяу өсті, дүкендерде тауар тапшылығы күшейді. Сондықтан бұл жылдар кейін «тоқырау» кезеңі деп аталды.
1965 жылғы реформа
КСРО Министрлер Кеңесінің төрағасы А. Н. Косыгиннің бастамасымен кәсіпорындарға пайда мен өнім өткізуге қарай бағалау енгізілді, шаруашылық есеп кеңейтілді. Алғашқы жылдары өндіріс өсті, бірақ реформа әміршіл-әкімшіл жүйені өзгертпеді және 1970 жылдардың басында іс жүзінде тоқтатылды.
Отын-энергетика
Екібастұзда ашық әдіспен көмір өндіретін алып разрездер, оның ішінде «Богатырь» разрезі іске қосылды. Павлодар–Екібастұз аумақтық-өндірістік кешені Қазақстан мен Оралды арзан көмір мен электр қуатымен қамтамасыз етті.
Металлургия және мұнай
Теміртаудағы Қарағанды металлургия комбинаты республиканың болат өндірісінің орталығына айналды. Маңғыстауда Өзен мен Жетібай кен орындары игеріліп, Шевченко (қазіргі Ақтау) қаласы мұнайшылар қаласы ретінде өсті.
Ауыл шаруашылығы
Тың игерілген солтүстік облыстар елге көп астық берді, мал саны өсті. Алайда өнім ауа райына қатты тәуелді болды, техника мен жұмыс күші жетіспеді, астықтың едәуір бөлігі сақтау мен тасымал кезінде шығынға ұшырады.
Шикізаттық бағыт
Қазақстан одақтық еңбек бөлінісінде көмір, кен, мұнай, астық беретін өңір болды. Шикізаттың басым бөлігі республикадан тыс жерде өңделді, ал дайын тұтыну тауарлары сырттан әкелінді.
Тоқырау белгілері
Экономика жаңа технологиямен емес, жаңа жер мен жұмысшы тарту есебінен өсті. 1970 жылдардың аяғында өсу қарқыны баяулады, тауар тапшылығы, кезек, «көлеңкелі экономика» және экологиялық проблемалар (Арал апаты) күшейді.
- Жоспарлы экономика
- Не өндіру, қанша өндіру және қандай бағамен сату керегін мемлекет бесжылдық жоспарлармен орталықтан белгілейтін экономика.
- Экстенсивті даму
- Өндірісті техника мен еңбек өнімділігін жетілдіру арқылы емес, жаңа жер, шикізат пен жұмыс күшін тарту есебінен арттыру.
- Тауар тапшылығы
- Халыққа қажетті тауарлардың дүкендерде жетіспеуі; кеңестік экономикада кезек пен «дефицит» ұғымын туғызды.
Екібастұз, Павлодар, Теміртау, Маңғыстау