9-сынып · 2-тоқсан · Қазақстан «тоқырау» кезеңінде (1965–1985 жылдар)

XX ғасырдың 60–80 жылдарындағы Қазақстанның қоғамдық-саяси дамуындағы қарама-қайшылықтар

XX ғасырдың 60–80 жылдары

Д. А. Қонаев басқарған жылдары Қазақстанның одақтағы беделі өсті, бірақ билік бір партияның қолында қалып, бюрократия, жершілдік пен көзбояушылық күшейді. Ресми идеология «кеңес халқының» бірлігін дәріптеді, ал қазақ тілінің қолданылу аясы тарылды. Ұлттық мүддені қорғаудың айқын көрінісі — 1979 жылғы Целиноград оқиғасы болды.

  1. Қонаев кезеңі

    Д. А. Қонаев 1964–1986 жылдары республика компартиясын басқарды, 1971 жылдан КОКП Орталық Комитеті Саяси бюросының мүшесі болды. Оның тұсында Алматы мен басқа қалаларда көп құрылыс жүрді, республиканың одақтағы салмағы артты.

  2. Жүйенің кемшіліктері

    «Кадрлар тұрақтылығы» саясаты басшылардың жылдар бойы ауыспауына әкелді. Номенклатура өз артықшылықтарын сақтады, жоспар орындалмаса да есепке «қосып жазу», жершілдік пен парақорлық кең тарады.

  3. Идеология мен заң

    Ресми түрде «дамыған социализм» және «кеңес халқы» деген жаңа тарихи қауымдастық жарияланды. 1977 жылғы КСРО Конституциясы мен 1978 жылғы Қазақ КСР Конституциясы құқықтарды жариялағанымен, Коммунистік партияның жетекші рөлін заң жүзінде бекітті.

  4. Тіл мен мектеп

    Орыс тілі «ұлтаралық қатынас тілі» ретінде дәріптеліп, іс қағаздары мен жоғары білім негізінен орысша жүргізілді. Қалаларда қазақ мектептерінің саны азайып, ана тілінің аясы тарылды.

  5. Ұлттық сананың оянуы

    1963 жылы Мәскеуде оқитын қазақ студенттері ұлттық мәдениетті насихаттайтын «Жас тұлпар» бірлестігін құрды. Олжас Сүлейменовтің 1975 жылғы «Аз и Я» кітабы түркі тарихына жаңаша көзқарасы үшін сынға ұшырап, таратудан алынды.

  6. 1979 жылғы Целиноград оқиғасы

    1979 жылы Ерейментау орталығы болатын неміс автономиялы облысын құру жоспары белгілі болды. Маусым айында Целиноградта қазақ студенттері мен жастары наразылық шеруіне шықты, нәтижесінде жоспар жүзеге аспады.

Номенклатура
Партия органдары тағайындап, бекітетін басшы қызметтердің және оларды атқаратын лауазымды адамдардың тізімі; кеңестік басқарушы топ.
Диссидент
Ресми идеология мен билік саясатымен келіспей, өз көзқарасын ашық білдірген адам.
1979 жылғы Целиноград оқиғасы
Қазақстан аумағында неміс автономиясын құру жоспарына қарсы Целиноградта өткен жастар наразылығы.

Астана, Ерейментау, Алматы

9-сынып