9-сынып · 2-тоқсан · Кеңестік Қазақстанның мәдениеті (1946–1985 жылдар)

XX ғасырдың 40–80 жылдарындағы қазақстандық ғалымдардың ғылымды дамытудағы жетістіктері

1946–1985 жылдар

1946 жылы Қазақ КСР Ғылым академиясы құрылып, оның тұңғыш президенті геолог Қаныш Сәтбаев болды. Академия институттары геология, металлургия, химия, физика, тарих пен археология салаларында ірі нәтижелерге жетті. Ғылым дамығанымен, қоғамдық ғылымдар идеологиялық бақылауда болып, кейбір ғалымдар қуғынға ұшырады.

  1. Ғылым академиясының құрылуы

    1946 жылы КСРО Ғылым академиясының Қазақ филиалы негізінде Қазақ КСР Ғылым академиясы ашылды. Оның тұңғыш президенті Қаныш Имантайұлы Сәтбаев болды, Алматыда ондаған ғылыми-зерттеу институты жұмыс істеді.

  2. Қаныш Сәтбаев

    Сәтбаев Жезқазған мыс кен орнын зерттеп, оның әлемдік маңызын дәлелдеді. Орталық Қазақстанның металлогениялық болжам карталарын жасағаны үшін 1958 жылы Лениндік сыйлық алды.

  3. Жер қойнауы және өндіріс ғылымы

    Геология, металлургия және химия институттары республикадағы мыс, полиметалл, көмір, мұнай кен орындарын ашуға және өңдеу технологияларына көмектесті. Қарағандыда химия-металлургия институты құрылып, оны Евней Бөкетов басқарды.

  4. Физика және математика

    1957 жылы Алматы маңында Ядролық физика институты құрылып, онда ғылыми зерттеу реакторы салынды. Математика, механика, ғарыш зерттеулері де дами бастады.

  5. Тарих және археология

    Әлкей Марғұлан Орталық Қазақстан ескерткіштерін зерттеп, Беғазы-Дәндібай мәдениетін анықтады. 1969 жылы Кемал Ақышев бастаған экспедиция Есік қорғанынан «Алтын адамды» тапты.

  6. Идеологиялық қысым

    Тарихшы Ермұхан Бекмаханов Кенесары қозғалысын ұлт-азаттық күрес ретінде бағалағаны үшін 1950 жылдардың басында «ұлтшыл» деп айыпталып, сотталды. Кейін ол ақталып, ғылымға қайта оралды.

Ғылым академиясы
Республиканың ғылыми-зерттеу институттарын біріктіретін және ғылымды басқаратын жоғары ғылыми мекеме.
Металлогения
Кен орындарының жер қыртысында пайда болу және орналасу заңдылықтарын зерттейтін геология саласы.
Археологиялық экспедиция
Ежелгі ескерткіштерді іздеу, қазу және зерттеу үшін ұйымдастырылған ғалымдар тобының сапары.

Алматы, Жезқазған, Есік қорғаны, Беғазы

9-сынып