9-сынып · 3-тоқсан · Қазақстан қайта құру кезеңінде (1986–1991 жылдар)

Қазақстан «Қайта құрудың» бастапқы кезеңінде

1985–1989 жылдар

1985 жылы КОКП Орталық Комитетінің сәуір пленумында М.С. Горбачев экономиканы «жеделдету» бағытын жариялады, кейін ол «қайта құру» мен «жариялылық» саясатына ұласты. Қазақстанда реформалар республика басшылығының ауысуымен, тауар тапшылығының күшеюімен және бұрын жабық тақырыптардың ашық айтыла бастауымен қатар жүрді.

  1. Алғышарттары

    1970–1980 жылдардағы «тоқырау» кезінде экономиканың өсу қарқыны баяулады, тауар тапшылығы күшейді, басқару шамадан тыс орталықтандырылды. Елде өзгерістің қажеттігі айқын болды.

  2. Реформалардың басталуы

    1985 жылғы сәуір пленумында ғылыми-техникалық прогресс арқылы экономиканы «жеделдету» бағыты жарияланды. Кейін кәсіпорындарға көбірек дербестік беріліп, 1988 жылы кооперативтер ашуға рұқсат етілді.

  3. Жариялылық

    Баспасөзде бұрын жабық болған тақырыптар — репрессиялар, ашаршылық, Арал мен Семей полигонының зардаптары ашық талқылана бастады. 1988–1989 жылдары А. Байтұрсынұлы, М. Жұмабаев, Ж. Аймауытов, М. Дулатұлы сияқты Алаш қайраткерлері ақталды.

  4. Басшылықтың ауысуы

    1986 жылғы желтоқсанда Д.А. Қонаев Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы қызметінен босатылып, оның орнына Г.В. Колбин тағайындалды. 1989 жылғы маусымда бұл қызметке Н.Ә. Назарбаев сайланды.

  5. Экономикадағы қиындықтар

    Реформалар жүйесіз жүргізілді: дүкендерде тауар тапшылығы күшейіп, кейбір азық-түлік талонмен беріле бастады. 1989 жылғы шілдеде Қарағанды кеншілері ереуілге шығып, әлеуметтік талаптар қойды.

  6. Маңызы

    Қайта құру қоғамды ашық пікірталасқа үйретті, бірақ экономикалық дағдарысты тоқтата алмады. Орталық пен республикалар арасындағы қайшылықтар күшейіп, бұл КСРО ыдырауының себептерінің біріне айналды.

Қайта құру
1985–1991 жылдары КСРО-да кеңестік жүйені экономикалық және саяси тұрғыдан жаңартуға бағытталған реформалар саясаты.
Жариялылық
Сөз бостандығын кеңейтіп, бұрын жасырын болған мәселелерді ашық талқылауға мүмкіндік берген саясат.
Жеделдету
1985 жылы жарияланған, экономиканың өсу қарқынын ғылыми-техникалық прогреспен арттыру бағыты.

Алматы, Қарағанды, Арал теңізі

9-сынып