9-сынып · 3-тоқсан · Қазақстан қайта құру кезеңінде (1986–1991 жылдар)

Қазақстандағы 1986 жылғы Желтоқсан оқиғалары

1986 жыл

1986 жылғы 16 желтоқсанда Д.А. Қонаев қызметінен босатылып, оның орнына бұрын республикада жұмыс істемеген Г.В. Колбин тағайындалды. 17–18 желтоқсанда Алматыда жастар бұл шешімге қарсы алаңға шықты, бірақ билік бейбіт шеруді күшпен таратты. Желтоқсан оқиғасы КСРО-дағы әкімшіл-әміршіл жүйеге қарсы алғашқы ашық наразылықтардың бірі болды.

  1. Себептері

    Республика басшысы халықтың пікірі ескерілмей, Мәскеудің шешімімен ауыстырылды. Бұған дейін қазақ тілінің қолданылу аясының тарылуы мен әкімшіл-әміршіл жүйеге деген наразылық жинақталған еді.

  2. Түрткі

    1986 жылғы 16 желтоқсанда Қазақстан Компартиясы ОК-нің қысқа ғана пленумы Д.А. Қонаевты босатып, Ульяновск облысын басқарып келген Г.В. Колбинді бірінші хатшы етіп сайлады.

  3. Жастар шеруі

    17 желтоқсан таңертең студенттер мен жұмысшы жастар Брежнев атындағы алаңға (қазіргі Республика алаңы) жиналды. Олар қарусыз еді, республика басшысын таңдауда халық мүддесін ескеруді талап етті.

  4. Күшпен басылуы

    17–18 желтоқсанда шеру ішкі әскер мен милиция күшімен таратылды. Мыңдаған адам ұсталды, көптеген жастар оқудан және жұмыстан шығарылды, бір бөлігі сотталды.

  5. Құрбандары

    Қайрат Рысқұлбеков өлім жазасына кесіліп, кейін жаза ұзақ мерзімге бас бостандығынан айыруға ауыстырылды; ол 1988 жылы түрмеде қайтыс болды. Оқиғаға байланысты қаза тапқандар қатарында Ләззат Асанова мен Сәбира Мұхаметжанованың есімдері аталады.

  6. Бағасы

    1987 жылы КОКП ОК оқиғаны «қазақ ұлтшылдығының көрінісі» деп бағалады. 1990 жылы М. Шаханов басқарған Жоғарғы Кеңес комиссиясы бұл айыптың негізсіз екенін көрсетті. Бүгін Желтоқсан тәуелсіздік жолындағы маңызды белес саналады.

1986 жылғы Желтоқсан
1986 жылғы 17–18 желтоқсанда Алматыда республика басшысының ауыстырылуына қарсы өткен жастардың бейбіт шеруі және оның күшпен басылуы.
Пленум
Партия комитетінің маңызды мәселелер, оның ішінде басшыларды сайлау шешілетін толық мәжілісі.
Әкімшіл-әміршіл жүйе
Барлық шешім орталықтан қабылданып, халықтың пікірі ескерілмейтін басқару жүйесі.

Алматы

9-сынып