9-сынып · 3-тоқсан · Қазақстан қайта құру кезеңінде (1986–1991 жылдар)

«Қайта құру» жылдарындағы Қазақстандағы демократиялық процестер

1987–1991 жылдар

Жариялылық жылдары Қазақстанда азаматтардың өз бастамасымен құрылған бейресми бірлестіктер мен қозғалыстар пайда болды. Олардың ең ірісі — 1989 жылы құрылған «Невада–Семей» антиядролық қозғалысы. Қоғамның талабымен 1991 жылғы 29 тамызда Семей ядролық сынақ полигоны жабылды.

  1. Алғышарттары

    Жариялылық адамдарға билікті ашық сынауға, экология, тіл және тарих мәселелерін көтеруге мүмкіндік берді. Коммунистік партиядан тыс бірлестіктер құрыла бастады.

  2. «Невада–Семей» қозғалысы

    1989 жылғы ақпанда Семей полигонындағы сынақтан кейін радиоактивті газ шығып кеткені туралы хабар тарады. 28 ақпанда ақын Олжас Сүлейменовтің үндеуімен Алматыдағы Жазушылар одағында жиын өтіп, қозғалыс құрылды.

  3. Қозғалыстың күресі

    Қозғалыс митингілер өткізіп, ядролық сынақтарды тоқтату талабына көптеген қол жинады. Атауы АҚШ-тың Невададағы полигонына қарсы күресушілермен ынтымақтастықты білдірді.

  4. Полигонның жабылуы

    1989 жылғы қазаннан кейін Семей полигонында сынақ жүргізілмеді. 1991 жылғы 29 тамызда Н.Ә. Назарбаевтың Жарлығымен полигон ресми түрде жабылды.

  5. Тіл және жаңа бірлестіктер

    1989 жылғы 22 қыркүйекте «Тілдер туралы» заң қабылданып, қазақ тілі мемлекеттік тіл мәртебесін алды. 1989 жылы «Қазақ тілі» қоғамы құрылып, 1990 жылы «Азат» қозғалысы, «Алаш» және «Желтоқсан» партиялары пайда болды.

  6. Егемендікке қадам

    1990 жылғы 25 қазанда Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Мемлекеттік егемендік туралы декларация қабылдады. Демократиялық қозғалыстар тәуелсіздікке апарар жолды дайындады.

Бейресми бірлестіктер
Билік емес, азаматтардың өз бастамасымен құрылған қоғамдық ұйымдар мен қозғалыстар.
«Невада–Семей»
1989 жылы құрылған, ядролық сынақтарды тоқтатуды талап еткен антиядролық қоғамдық қозғалыс.
Мемлекеттік тіл
Мемлекеттік басқаруда, заң шығаруда, іс жүргізуде қолданылатын, заңмен бекітілген тіл.

Семей ядролық полигоны, Семей, Алматы

9-сынып