9-сынып · 3-тоқсан · Қазақстан мемлекеттілігінің қайта жаңғыруы (1991–1996 жылдар)

Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарындағы Қазақстанның экономикалық дамуы

1991–1996 жылдар

КСРО ыдырағаннан кейін кәсіпорындар арасындағы байланыстар үзіліп, Қазақстан экономикасы терең дағдарысқа ұшырады. Республика нарықтық экономикаға көшуді таңдап, бағаны ырықтандырды, жекешелендіру жүргізді. 1993 жылғы 15 қарашада ұлттық валюта — теңге айналымға енгізілді.

  1. Дағдарыстың себептері

    Кеңестік экономика біртұтас жүйе болғандықтан, КСРО ыдырағанда шикізат пен бөлшек жеткізу тізбегі үзілді. Көптеген зауыттар тоқтап, өндіріс күрт құлдырады.

  2. Бағаны ырықтандыру

    1992 жылдың басында бағаның көпшілігін мемлекет белгілеуді тоқтатты. Тауар сөрелерде пайда болғанымен, бағалар бірнеше есе өсіп, гиперинфляция басталды, халықтың жинақтары құнсызданды.

  3. Ұлттық валюта

    Қазақстан біраз уақыт рубль аймағында қалды. 1993 жылғы 15 қарашада Ұлттық банк теңгені айналымға енгізді; бұл экономикалық дербестіктің маңызды белгісі болды.

  4. Жекешелендіру

    Алғашқы кезеңде тұрғын үй, сауда және қызмет көрсету орындары жеке меншікке берілді. 1993–1995 жылдары халыққа инвестициялық жекешелендіру купондары таратылды, кейін ірі кәсіпорындар жеке жобалар бойынша сатыла бастады.

  5. Шетел инвестициясы

    1993 жылы Теңіз мұнай кен орнын игеру үшін «Шеврон» компаниясымен бірлескен «Теңізшевройл» кәсіпорны құрылды. 1995 жылы Теміртаудағы Қарағанды металлургия комбинаты шетелдік компанияға сатылды.

  6. Нәтижесі

    Нарыққа көшу жұмыссыздыққа, жалақы мен зейнетақының кешіктірілуіне, тұрмыстың нашарлауына әкелді. 1995–1996 жылдары инфляция біршама тежеліп, жаңа нарықтық экономиканың негізі қаланды.

Нарықтық экономика
Баға сұраныс пен ұсынысқа қарай қалыптасатын, жеке меншік пен бәсекеге негізделген экономика.
Жекешелендіру
Мемлекет меншігіндегі мүлікті жеке тұлғалар мен компаниялардың меншігіне беру.
Гиперинфляция
Бағаның өте жоғары қарқынмен өсуі, ақшаның тез құнсыздануы.
Теңге
1993 жылғы 15 қарашадан бастап айналымдағы Қазақстан Республикасының ұлттық валютасы.

Алматы, Теңіз кен орны, Теміртау

9-сынып