9-сынып · 3-тоқсан · Қазақстан мемлекеттілігінің қайта жаңғыруы (1991–1996 жылдар)
Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарындағы әлеуметтік-демографиялық процестер
1989–1999 жылдар
1990-жылдары Қазақстан халқының саны азайды: экономикалық дағдарыс кезінде көптеген орыс, неміс, украин отбасылары тарихи отандарына көшті, туу деңгейі төмендеді. Сонымен бірге шетелдегі қазақтар атажұртына орала бастады. Нәтижесінде 1999 жылғы санақ бойынша қазақтар ел халқының жартысынан астамын құрады.
Бастапқы жағдай
1989 жылғы санақ бойынша Қазақстанда 16 миллионнан астам адам тұрды. Қазақтар халықтың шамамен 40 %-ын, орыстар 38 %-ын құрады, елде жүзден астам ұлт өкілдері өмір сүрді.
Халықтың көшіп кетуі
КСРО ыдырап, экономикалық дағдарыс басталғанда көптеген орыстар, немістер, украиндар тарихи отандарына көшті. Әсіресе Қарағанды сияқты өнеркәсіп өңірлерінен немістер Германияға жаппай кетті.
Қазақтардың атажұртқа оралуы
1992 жылы Алматыда Дүниежүзі қазақтарының бірінші құрылтайы өтті. Мемлекет көшіп келушілерге жыл сайын квота бөле бастады; Моңғолиядан, Қытайдан, Өзбекстаннан, Түрікменстаннан мыңдаған қазақ отбасылары оралды.
Әлеуметтік қиындықтар
Өндірістің құлдырауы жұмыссыздыққа, жалақы мен зейнетақының кешігуіне әкелді. Туу деңгейі төмендеп, халықтың өмір сүру деңгейі нашарлады.
Ұлтаралық келісім
1995 жылғы 1 наурызда Қазақстан халықтарының Ассамблеясы (қазіргі Қазақстан халқы Ассамблеясы) құрылды. Ол түрлі этностардың мүддесін ескеріп, қоғамдағы бірлік пен келісімді сақтауға бағытталды.
Нәтижесі
1999 жылғы санақ бойынша халық саны 14,9 миллионға дейін азайды. Қазақтардың үлесі 53,4 %-ға жетіп, ел халқының ұлттық құрамы айтарлықтай өзгерді.
- Көші-қон
- Адамдардың тұрғылықты жерін ауыстырып, ел ішінде немесе бір елден екінші елге қоныс аударуы.
- Оралман
- 1990-жылдары тарихи отанына оралған этникалық қазақтарға берілген атау; қазір «қандас» деп аталады.
- Эмиграция
- Тұрақты тұру үшін өз елінен басқа елге көшіп кету.
- Демография
- Халықтың саны, құрамы, туу мен өлім деңгейі, көші-қоны туралы ғылым.
Алматы, Өлгей (Баян-Өлгей аймағы), Қарағанды