Қожа Ахмет Ясауи кесенесі
XIV ғасырдың соңы – XV ғасырдың басы · Әмір Темір дәуірінің сәулеті
Түркістандағы кесене XII ғасырда өмір сүрген сопы ақын Қожа Ахмет Ясауидің бейіті үстіне Әмір Темірдің бұйрығымен 1389–1405 жылдары салынды. Бұл — Орталық Азияның ортағасырлық сәулетінің ең ірі туындыларының бірі және Қазақстаннан ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген алғашқы нысан.
Орналасуы
Кесене Түркістан облысындағы Түркістан қаласында тұр. Ортағасырлық деректерде бұл қала Яссы деп аталған, сондықтан ақынды Ясауи деп атаған.
Салынған уақыты
Құрылыс Әмір Темірдің бұйрығымен 1389 жылы басталды. 1405 жылы Темір қайтыс болғаннан кейін жұмыс тоқтап, басты қақпасы (порталы) бітпей қалды.
Кімге арналған
Қожа Ахмет Ясауи — XII ғасырда өмір сүрген сопы ақын, түркі халықтарының рухани ұстазы. Оның «Диуани хикмет» жинағы түркі тілінде жазылған, сондықтан халыққа кең тарады.
Неімен әйгілі
Орталық күмбезінің диаметрі шамамен 18 метр — Орталық Азиядағы ең үлкен кірпіш күмбездердің бірі. Қабырғалары мен күмбездері сырлы кірпішпен, геометриялық өрнектермен және жазулармен әшекейленген.
Ерекшеліктері
Кесенеде қазандық, зират бөлмесі, мешіт, кітапхана сияқты көптеген бөлмелер бар. Қазандық залында 1399 жылы құйылған алып қола Тайқазан тұр. Кесенеге Абылай хан сияқты қазақ хандары мен белгілі тұлғалар жерленген.
Қорғалуы
2003 жылы кесене Қазақстаннан ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген алғашқы нысан болды. Бүгін ол «Әзірет Сұлтан» қорық-музейінің құрамында қорғалады.